Peak flow mælir, eða hámarksflæðismælir, mælir hversu hratt þú getur blásið lofti frá þér. Fyrir fólk með astma er hann einfalt og ódýrt tæki sem getur sýnt þér breytingar á önduninni áður en þú finnur fyrir þeim. Hér förum við yfir hvernig þú mælir rétt og hvernig þú lest úr niðurstöðunum.
Hvað mælir peak flow mælir?
Mælirinn sýnir hámarksflæði útöndunar (PEF), þ.e. hraðann á loftinu í upphafi kröftugrar útöndunar, mælt í lítrum á mínútu (l/mín). Þegar öndunarvegirnir þrengjast, t.d. í astmakasti, lækkar gildið.
Með reglulegum mælingum heima getur þú:
- séð hvernig öndunin breytist milli daga og eftir tíma dags
- fylgst með því hversu vel astmameðferðin virkar
- séð merki um versnun áður en einkenni koma fram
- gefið lækninum þínum betri upplýsingar
Svona mælir þú rétt
- Stattu eða sittu upprétt(ur) og mældu alltaf í sömu stöðu.
- Færðu vísinn niður á núll eða neðst á kvarðann.
- Haltu mælinum láréttum og gættu þess að fingurnir hindri ekki vísinn.
- Andaðu eins djúpt að þér og þú getur.
- Settu munnstykkið í munninn og lokaðu vörunum þétt utan um það.
- Blástu eins hratt og kröftuglega og þú getur í einum stuttum, snörpum blæstri. Það er hraðinn sem skiptir máli, ekki hve lengi þú blæst.
- Lestu gildið þar sem vísirinn stoppaði.
- Endurtaktu þrisvar og skráðu hæsta gildið.
Mældu helst á sama tíma dags, t.d. að morgni og kvöldi, og skráðu gildin í dagbók eða app.
Hvað er eðlilegt gildi?
Eðlileg gildi fara eftir aldri, hæð og kyni, og eru því mismunandi milli einstaklinga. Mikilvægara en að bera sig saman við aðra er að þekkja sitt eigið besta gildi: hæsta gildið sem þú nærð þegar astminn er í góðu jafnvægi. Það finnur þú með því að mæla reglulega í nokkrar vikur, helst í samráði við lækni.
Litasvæðin
Mörgum peak flow mælum fylgja litasvæði sem miðast við þitt besta gildi:
- Grænt: yfir 80% af besta gildinu. Astminn er í góðu jafnvægi.
- Gult: um 50 til 80% af besta gildinu. Aukin þrenging. Fylgdu aðgerðaáætluninni þinni.
- Rautt: undir um 50%. Hafðu strax samband við lækni eða bráðaþjónustu.
Læknirinn þinn getur sett önnur mörk í aðgerðaáætluninni þinni, og litamörkin á sjálfum mælinum geta líka verið aðeins önnur. Fylgdu alltaf áætlun læknisins.
Ef þú átt í miklum erfiðleikum með að anda, getur ekki talað í heilum setningum eða varirnar verða bláleitar, hringdu í 112.
Fullorðnir og börn
Peak flow mælar eru til með mismunandi mælisviði. Börn hafa lægri gildi og fá nákvæmari mælingu með barnamæli.
Sjá vörur fyrir astma og lestu líka um súrefnismettunarmæla og eðlileg gildi.
Algengar spurningar
Hversu oft á að mæla?
Það fer eftir ráðleggingum læknis. Algengt er að mæla að morgni og kvöldi, sérstaklega þegar verið er að finna besta gildið eða breyta meðferð.
Er hver mælir eins?
Mælar geta sýnt aðeins mismunandi gildi. Notaðu alltaf sama mælinn til að bera saman.
Kemur peak flow mælir í stað læknisskoðunar?
Nei. Hann er hjálpartæki til að fylgjast með önduninni heima, en greining og meðferð astma eru í höndum læknis.
Þessi grein er almenn fræðsla og kemur ekki í stað ráðgjafar læknis.