Með sjálfsprófi getur þú kannað ýmislegt um heilsuna þegar þér hentar, heima hjá þér og oft á nokkrum mínútum. Í þessari grein förum við yfir algengustu sjálfsprófin, hvernig þau virka og hvað þarf að hafa í huga til að niðurstaðan verði áreiðanleg.
Hvað er sjálfspróf?
Sjálfspróf er greiningarpróf sem er ætlað fyrir almenning til að nota án aðstoðar heilbrigðisstarfsfólks. Í Evrópu þurfa sjálfspróf að vera CE-merkt sem lækningatæki til greiningar í glasi (IVD) og vottuð til sjálfsprófunar. Flest þeirra gefa niðurstöðu á 5 til 15 mínútum.
Algeng sjálfspróf
Egglospróf
Egglospróf greinir aukningu á hormóninu LH í þvagi, sem verður yfirleitt um einum til tveimur sólarhringum fyrir egglos. Þannig sérðu hvenær frjósamasta tímabil tíðahringsins er. Prófin eru tekin daglega í nokkra daga á því tímabili sem egglos er líklegt.
H. pylori próf
Helicobacter pylori er baktería sem getur valdið magabólgu og magasárum. Sjálfsprófið greinir mótefnavaka bakteríunnar í hægðasýni og gefur niðurstöðu á um 10 mínútum. Jákvæða niðurstöðu á að ræða við lækni, því meðferð krefst lyfja.
Kólesterólmælingar
Kólesterólmælir mælir kólesteról úr blóðdropa úr fingri með strimli. Sumir mælar mæla líka blóðsykur og þríglýseríð. Heimamælingar henta vel til að fylgjast með þróun yfir tíma, t.d. eftir breytingar á mataræði.
Þvagstrimlar
Þvagstrimlar sýna á einni mínútu ýmis gildi í þvagi, t.d. sykur, prótein, blóð og merki um þvagfærasýkingu, eftir því hvaða strimill er notaður.
Blóðsykur
Fólk með sykursýki mælir blóðsykur reglulega heima. Sjá sykursýkisvörur.
Hversu áreiðanleg eru sjálfspróf?
Vottuð sjálfspróf eru yfirleitt mjög nákvæm þegar þau eru notuð rétt. Framleiðendur gefa upp næmi (hve vel prófið finnur það sem leitað er að) og sértæki (hve sjaldan prófið gefur ranga jákvæða niðurstöðu). Ekkert próf er 100% öruggt, og röng notkun er algengasta ástæða rangra niðurstaðna.
Góð ráð fyrir áreiðanlega niðurstöðu
- Lestu leiðbeiningarnar áður en þú byrjar, líka ef þú hefur gert prófið áður.
- Athugaðu fyrningardagsetningu. Útrunnið próf getur gefið ranga niðurstöðu.
- Geymdu prófin rétt, yfirleitt við stofuhita og í lokuðum umbúðum.
- Lestu niðurstöðuna á réttum tíma. Of snemma eða of seint getur gefið ranga mynd.
- Ræddu niðurstöðuna við lækni ef hún er jákvæð eða ef þú ert með einkenni þótt prófið sé neikvætt.
Algengar spurningar
Koma sjálfspróf í stað læknisskoðunar?
Nei. Þau gefa vísbendingu og geta hjálpað þér að ákveða hvort þú þarft að leita til læknis, en greining og meðferð eru í höndum heilbrigðisstarfsfólks.
Hvernig fæ ég prófin send?
Við sendum um allt land í hlutlausum umbúðum. Einnig er hægt að sækja í verslun okkar að Kleppsmýrarvegi 8.
Þessi grein er almenn fræðsla og kemur ekki í stað ráðgjafar læknis.